مقالات

افزودني هاي خوراكي فايتوژنيك

افزودني هاي خوراكي فايتوژنيك

افزودني هاي خوراكي فايتوژنيك گروهي از مواد با منشا گياهي هستند كه به علت منع استفاده...

استفاده  از پری بیوتیک ها در تغذیه طیور

استفاده از پری بیوتیک ها در تغذیه طیور

 پری‌بیوتیک‌ها موادی هستند که: 1- بوسیله آنزیم‌های دستگاه گوارش هضم نمی‌شوند و بنابراین در روده کوچک...

انواع مایکوتوکسین ها

انواع مایکوتوکسین ها

سموم تولید شده توسط کپک ها مایکوتوکسین نامیده می شوند که دارای ریشه یونانی مایکس به...

مفاهیم پایه بیماری های متابولیک در دام

مفاهیم پایه بیماری های متابولیک در دام

در دهه های گذشته در پی به نژادی، گاوهایی با تولید فراوان و دوره شیردهی طولانی...

آنزيم ها در تغذيه ي طيور

آنزيم ها در تغذيه ي طيور

در طي چندين سال گذشته تمایل چشمگیری به استفاده از آنزیم های برون زادی در جیره...

تاثیر پروبیوتیک های خوراکی (بایومین ایمبو)  بر عملکرد مرغ تخمگذار

تاثیر پروبیوتیک های خوراکی (بایومین ایمبو) بر عملکرد مرغ تخمگذار

مقدمه سال های متمادی است که آنتی بیوتیک ها به عنوان مهار کننده ی پاتوژن ها...

 کاربرد پیش سازهای گلوکز در تغذیه گاوهای دوره ی انتقال

کاربرد پیش سازهای گلوکز در تغذیه گاوهای دوره ی انتقال

تغذیه گاوهای شیری در دوره انتقال چالش تغذیه ای مهمی محسوب می شود. طبق گزارشات مستند...

تاثیر استرس گرمایی بر عملکرد گاوهای شیری و استفاده از ترکیبات فایتوژنیک

تاثیر استرس گرمایی بر عملکرد گاوهای شیری و استفاده از ترکیبات فایتوژنیک

استرس گرمایی به عنوان یکی ازمشکلات اصلی در گاوداری های ایران به خصوص در مناطق گرمسیری...

استفاده از مخمر زنده در تغذيه ي دام

استفاده از مخمر زنده در تغذيه ي دام

در چند سال اخیر استفاده از افزودنی های مختلف به خوراک دام و طیور در سطح...

اثر مکمل های اسیدهای ارگانیک (بایوترونیک) بر عملکرد رشد و کیفیت، تولید تخم مرغ و پارامترهای سرم خونی در مرغ تخم گذار

اثر مکمل های اسیدهای ارگانیک (بایوترونیک) بر عملکرد رشد و کیفیت، تولید تخم مرغ و پارامترهای سرم خونی در مرغ تخم گذار

مقدمه: متخصصین تغذیه همواره در حال بررسی و یافتن افزودنی های جدید خوراک جهت بهبود ضریب...

تأثیر مکمل سلنو متیونین  بر مرغ  گوشتی  و نتاج حاصل از آن ها

تأثیر مکمل سلنو متیونین بر مرغ گوشتی و نتاج حاصل از آن ها

سلنیوم (Se) به عنوان عنصری که نقش مهمی در سلامتی و سودمندی حیوان ایفا می کند،...

راهکارهای پیشنهادهای تغذیه ای برای مقابله با استرس گرمایی در طیور

راهکارهای پیشنهادهای تغذیه ای برای مقابله با استرس گرمایی در طیور

امروزه پرورش طیور در مناطق گرمسیر جهان رو به افزایش است و یکی از نگرانی های...

 

سموم تولید شده توسط کپک ها مایکوتوکسین نامیده می شوند که دارای ریشه یونانی مایکس به معنی قارچ و کلمه لاتین توکسیکوم به معنی سم بوده و مسمومیت آن محدود به مسمومیت حاصل از غذا و خوراک دام می باشد. مایکوتوکسین ها در واقع متابولیت های ثانویه هستند که توسط کپک ها ساخته شده و دارای خواص سمی می باشند. متابولیت های اولیه (مانند اسیدهای آمینه، استات، پیروات و ...) ترکیباتی هستند که برای رشد قارچ ها ضروری می باشند، اما متابولیت های ثانویه که در انتهای فاز رشد به هنگام تجمع متابولیت های اولیه تولید می شوند، تاثیر چندانی بر روی رشد قارچ ها ندارند. این مواد اغلب مولکول های عجیب هستند و بر خلاف سموم باکتریایی که معمولا به صورت ماکرو مولکول (پلی پپتید، پروتئین و لیپو پلی ساکارید) می باشند، سموم قارچی اغلب دارای جرم مولکولی پایین هستند و ساختمان آن ها از حلقوی منفرد با وزن ملکولی 50 دالتون تا گروه های 6 و 8 حلقه ای با وزن مولکولی بیش از 500 دالتون متفاوت است. مایکوتوکسین ها چهار نوع سمیت حاد، مزمن، جهش زا و ناقص الخلقه زا از خود نشان می دهند. شایع ترین فرم حاد مسمومیت با مایکوتوکسین ها، آسیب های کبدی یا کلیوی است که در موارد خیلی شدید می تواند به مرگ منجر شود. به هر حال بعضی از مایکوتوکسین ها در سنتز پروتئین ها تداخل ایجاد نموده و اثراتی متفاوت از حساسیت پوستی یا نکروز تا ضعف در ایمنی ایجاد می کنند. سایر مایکوتوکسین ها توکسین های عصبی هستند که در مقادیر کم باعث بروز لرزش در حیوانات شده ولی تنها در مقادیر کمی بالا باعث صدمات دائمی مغز یا مرگ می گردند. اثرات طولانی مدت مقادیر کم مایکوتوکسین ها نیز متفاوت است. مهم ترین اثر مزمن اکثر مایکوتوکسین ها تولید سرطان خصوصاً در کبد می باشد. بعضی از توکسین ها در همانند سازی DNA اثر گذاشته لذا اثرات جهش زائی و ناقص الخلقه زائی از خود به جای می گذارند.
بر عکس توکسین های باکتریائی، اکثر مایکوتوکسین ها از جنس پروتئین نیستند و به خاطر اینکه مولکول های نسبتاً کوچکی هستند معمولاً به وسیله سیستم های ایمنی حیوان و انسان قابل شناسائی نمی باشند (بایندر، 2007). در فلور قارچی طبیعی مواد غذائی سه جنس قارچی به طور عمده حضور دارند که عبارتند از: جنس آسپرژیلوس، فوزاریوم و پنی سیلیوم که قسمت اعظم مایکو توکسین ها نیز توسط گونه های این سه جنس قارچی تولید می گردد.


انواع مایکوتوکسین ها
تاکنون بیش از 300 نوع مایکوتوکسین جدا سازی شده اند، اما تعداد سمومی که از لحاظ عملی در تغذیه حیوانات اهلی مورد توجه هستند محدود می باشند و آن ها را به شش دسته اصلی آفلاتوکسین ها، تریکوتسن ها، زیرالنون، اکراتوکسین ها، فیومنیسین ها و آلکالویید های ارگوت تقسیم بندی می نمایند.


آفلاتوکسین ها
آفلاتوکسین ها گروهی از مایکوتوکسین ها هستند که می توانند سرطان زا، جهش زا، سرکوب کننده سیستم ایمنی و ناقص الخلقه زایی به ویژه از طریق تاثیر بر روی ژن سرکوبگر P53  را  دارا می باشند زیرا برای سلامت عمومی جامعه یک تهدید محسوب می گردند (رازاویلار، 2001). اكنون مشخص شده است كه توليد آفلاتوكسين ها تنها به طور ساده يك مسئله ناشي از نگهداري نامناسب نيست و اين تركيبات در مرحله قبل از برداشت و در محصولات در حال رشد در مزرعه نيز توليد  مي گردند. گونه هاي آفلاتوكسين زايي آسپرژيلوس مي توانند با گياهان سالم يك رابطه پارازيتي برقرار نمايند و زماني كه گياه تحت استرس قرار مي گيرد مثل شرايط خشكسالي، مقادير قابل توجهی از آفلاتوكسين را توليد مي نمايند. همانند تعدادي از متابوليت هاي ثانويه ميكروبي، آفلاتوكسين ها گروهي از تركيبات شبيه به هم هستند كه سمي ترين آن ها به عنوان آفلاتوكسين B1 شناخته مي شود. طبيعت دقيق واكنش به آفلاتوكسين در حيوانات به گونه، جنس و سن بستگي دارد و عموما نرها حساسيت بيشتري نسبت به ماده ها دارند. برخي حيوانات نظير جوجه اردك يك روزه و سگ بالغ به ميزان قابل توجهي به مسموميت حاد با آفلاتوكسين B1 حساس هستند، در حالي كه ساير حيوانات نظير موش صحرايي و موش خانگي بالغ مقاوم تر مي باشند. تمام حيوانات به فعاليت سرطان زايي آفلاتوكسين پاسخ نمي دهند اما در مورد موش صحرايي و ماهي قزل آلاي رنگين كمان، آفلاتوكسين B1 يكي از سرطان زاترين تركيبات شناخته شده است.

وضعيت سميت آفلاتوكسين براي انسان چگونه است؟
 آيا حساسيت انسان به اندازه سگ است يا مانند موش صحرايي به سميت حاد اين سم مقاومت دارد؟
و آيا آفلاتوكسين موجب ايجاد سرطان كبد در انسان مي گردد؟
يكي از موارد تاسف برانگیز در رابطه با سميت حاد آفلاتوكسين در انسان در سال 1974 از هندوستان گزارش گرديد. در اين سال يك مورد شيوع گسترده مسموميت به وقوع پيوست كه تقريبا هزار نفر درگير آن بوده و حدود 100 نفر از آنها فوت نمودند. با اندازه گيري ميزان آفلاتوكسين موجود در ذرت كپك زده عامل مسموميت، مشخص گرديد كه اين ميزان در انسان بين مقادير مربوط به سگ و موش صحرايي قرار مي گيرد (بایندر، 2007). آفلاتوکسین ها از طریق خوردن یا استنشاق وارد بدن شده و با عبور از روده کوچک جذب خون می شوند. در بافت های مختلف بدن از جمله کبد، کلیه، ریه، سیستم ایمنی، عصبی و گوارشی تجمع پیدا می کنند که در این بین بیش از همه در کبد تغلیظ می شوند به طوری که غلظت این سم در کبد می تواند ده برابر میزان آن در عضلات باشد.

 این سم اولین بار در انگلیس پس از مرگ صد هزار بوقلمون بر اثر مصرف خوراک آلوده کشف گردید. در پرندگان ماهی ها و جوندگان کبد اولین ارگان آسیب پذیر است. یکی از خواص سموم قارچی خاصیت تجمعی آن ها می باشد در نتیجه فردی که در فواصل طولانی مدت میزان کمی از سم را دریافت می کند پس از مدتی به عوارض تجمعی آن دچار می شود. میزان سمی که فرد باید دریافت کند تا جان خود را از دست دهد دقیقا مشخص نیست. در سرطان زایی نیز بیشترین خطر آفلاتوکسین متوجه سلول های کبدی است به طوری که کشور های آفریقایی، چین، فیلیپین و تایلند بیشترین آمار سرطان کبد ناشی از مصرف مواد غذایی آلوده به آفلاتوکسین را دارند. در ایران استفاده از علوفه کپک زده و نان خشک جهت تغذیه دام در دامداری های سنتی به شدت رواج دارد و سم آفلاتوکسین تولید شده از طریق شیر گاوی که از طریق خوراک آلوده تغذیه می کند به انسان منتقل شده و سلامتی او را تهدید می کند (یانیکوریس و همکاران، 2002). در بدن حيوانات واكنش هاي مختلفي به اثرات سمي يك تركيب روی می دهد زيرا اين تركيب در بدن آن ها متابوليزه شده و سميت نهايي به وسيله اين فعاليت متابوليكي تحت تاثير قرار مي گيرد. اين وضعيت قطعا در رابطه با آفلاتوكسين B1 صادق است و در مورد اين تركيب در كبد گونه هاي حيواني مختلف متابوليت هاي متفاوتي تشكيل مي گردد. از اين رو بدن گاو قادر به هيدروكسيله نمودن اين مولكول است و آفلاتوكسين حاصل را كه به نام آفلاتوكسين M1  شناخته مي شود، وارد شير مي نمايد. اين مسئله موجب  مي شود كه بدون ايجاد كپك زدگي در شير، شرايطي جهت آلودگي شير و محصولات شيري مورد استفاده به عنوان غذاي انسان فراهم گردد. این مایکو توکسین ها به وسیله بعضی از سویه های flavus Aspergillus و اکثر سویه های Aspergillus parasiticus تولید می شود. آسپرژیلوس فلاووس از جمله کپک هایی است که از نظر مسمومیت غذایی اهمیت ویژه ای داشته و قادر به تولید مایکوتوکسینی به نام آفلاتوکسین می باشد.
 "آ" مخفف آسپرژیلوس و "فلا" مخفف فلاووس می باشد. مسمومیت غذایی با آفلاتوکسین، آفلاتوکسیکوز نامیده می شود. چهار تیپ آفلاتوکسین عمده وجود دارد که عبارتند از: B1،B2، G1 و G2 به علاوه دو تیپ دیگر نیز حائز اهمیت هستند که M1 و M2 نامیده می شوند. که ابتدا از شیر حیوانات شیروار تغذیه شده از مواد آفلاتوکسین دار جدا گردید و به همین علت به نام M نامگذاری شده است. آفلاتوکسین ها بر اساس نوع رنگ فلورسنت که تحت پرتو فرابنفش از خود نشان می دهند به صورت B1 و B2 (رنگ آبی)، G1  و G2 (رنگ سبز – آبی) علامت گذاری می شوند. علائم 1و 2 این سموم مربوط به نحوه جداسازی RF)  Retention Factor) آن ها بر روی صفحات TLC می باشد. سموم B2  و G2 مشتقات دی هیدروB1  و G1 می باشند. تمام این سموم مقاوم به حرارت بوده و در دمای 100 درجه سانتی گراد پایدار می مانند. ترکیب پیش نیاز جهت تولید آفلاتوکسین B1، 6- متوکسی-7-دی فوروکومارین یا پارازیتیکول (AFB3) بوده که سمیت کمتری در مقایسه با آفلاتوکسین B1 دارد. آفلاتوکسین B1 که توسط تمام منابع تولید کننده آفلاتوکسین ایجاد می شود، قوی ترین و سرطان زا ترین نوع برای انسان و حیوانات بوده به طوری که توسط IARC در گروه 1 طبقه بندی شده است. گونه های دیگر آسپرژیلوس به نام آسپرژیلوس پارازیتیکوس و آسپرژیلوس نومیوس نیز آفلاتوکسین های B و G را تولید می کنند. گونه های مذکور از خاک، گیاهان زنده و مرده و حیوانات متعددی جدا شده اند. علاوه بر آفلاتوکسین، ترکیبات متابولیکی دیگری مانند اسید سیکلو پیازونیک توسط آسپرژیلوس تولید می شود که ممکن است در ایجاد مسمومیت نقش داشته باشد. آسپرژیلوس فلاووس مولد B1 ، B2 و اسید سیکلو پیازونیک بوده و آسپرژیلوس پارازیتیکوس و آسپرژیلوس نومیوس قادر به تولید B1، B2، G1 و G2 بوده و اسید سیکلو پیازونیک تولید نمی کنند (جی و همکاران، 2000). آفلاتوکسین M1 و M2 از هیدروکسیلاسیون آفلاتوکسین B1 و B2 در کبد حیوان شیردهی که قبلا غذای آلوده به آفلاتوکسین B1 مصرف نموده  است، تولید می شود. آفلاتوکسین M1 تحت پرتو فرا بنفش، آبی- بنفش و M2 بنفش رنگ می باشد. میزان آفلاتوکسین M1 در شیر دام به سلامت حیوان، کیفیت رژیم غذایی و میزان شیردهی آن بستگی دارد. قدرت سمیت آفلاتوکسین های مذکور به ترتیب B1 ˃ M1 ˃ G1 ˃ B2 ˃ M2 ˃ G2  می باشد.

انواع آفلاتوکسیکوز
بیماری آفلاتوکسیکوز به دو صورت مزمن و حاد وجود دارد، ولی نوع شایع آن حالت مزمن بیماری است. نوع حاد آفلاتوکسیکوز در اثر مصرف زیاد سم در یک زمان رخ می دهد که اغلب در آفریقا و آسیای جنوب شرقی به وقوع می پیوندد. علایم آن شامل تهوع، اسهال، دل درد، تب، بی اشتهایی، خواب آلودگی، کما و در نهایت مرگ بوده است و میزان زیادی سم در کبد، کلیه، قلب، ریه، طحال و مغز یافت می شود. نوع مزمن آفلاتوکسیکوز در اثر مصرف کم سم به دفعات مکرر رخ می دهد علایم آن شامل سرطان کبد، هپاتیت مزمن، زردی، تورم کیسه صفرا، سیروز کبدی و کبد چرب می باشد. سرطان کبد در آفریقای مرکزی و قسمت هایی از آسیای جنوب شرقی احتمالا با این بیماری مرتبط است. علاوه بر این آفلاتوکسین ها به علت واکنش با سلول های T و کاهش فعالیت ماکروفاژها، دارای خاصیت تضعیف کنندگی سیستم ایمنی در حیوانات می باشد.

تریکوتسن ها    
موادی هستند که از گونه های فوزاریوم تولید می شوند. بیش از 20 ترکیب هستند که به طور طبیعی از گونه های فوزاریوم تولید می گردند و ساختمان های مشابهی دارند و شامل سموم T2 ، دی استوکسی سیرپنال، نئوسولانیول ، نیوالنول ، دی استیل نیوالنول، دزوکسی نیوالنول، فوزارنون X می باشد. دزواکسی نیوالنول یا دون وومی توکسین در یک بیماری به نام مسمومیت ذرت کپک زده خوک عامل مسمومیت بوده و علائم آن شامل امتناع از خوردن، عدم افزایش وزن، سوء هضم و اسهال می باشد که نهایتاً به مرگ منجر می شود (رازاویلار، 2001). تغذیه خوراک آلوده به سم T2 در حیواناتی چون موش، ماهی قزل آلا و گاو مسمومیت زا بوده و همچنین مصرف مقادیر بالای این سم در جوجه ها باعث ادم شدید حفره بطنی و خونریزی روده بزرگ همراه با اثرات نوروتوکسیک و زخم های دهانی و نهایتاً مرگ گردید. سم T2 همچنین تصور می رود یکی از سموم درگیر در بیماری های عصبی در انسان بوده و گفته می شود که یکی از ترکیبات تشکیل دهنده نمونه های باران زرد جمع آوری شده در جنوب شرقی آسیا باشد. سم T2 در آزمایش روی پوست باعث بروز پاسخ های شدید جلدی در خرگوش ها، رت ها و سایر حیوانات شامل انسان ها می شود ولی تصور نمی رود که این سم سرطان زا باشد. اگر چه سم T2 خیلی سمی است ولی آلودگی طبیعی مواد غذائی و غذای دام به این سم معمولاً کم می باشد به طوری که دزوکسی نیوالنول باعث بروز استفراغ در حیوانات می گردد (رازاویلار، 2001).

زیرالنون
این سم یک ترکیب استروژنیک است که به نام توکسین F2 نیز مرسوم است. این سم باعث التهاب رحم و پاسخ های استروژنیک در خوک می گردد. توکسین توسط گونه های فوزاریوم تولید می شود. زیرالنون به طور طبیعی در ذرت مرطوب آخر پائیز و زمستان، بیشتر توسط فوزاریوم گرامینه روم تولید می گردد. اگر چه ترکیب این ماده به طور اختصاصی سمی نیست ولی 1 تا 5 قسمت در میلیون آن کافی است تا باعث پاسخ های فیزیولوژیک در خوک شود. زیرالنون می تواند به خوک ها از طریق شیر مادر منتقل شده باعث فحلی کاذب در خوک های جوان گردد. زیرالنون در یونجه های کپک زده، ذرت با رطوبت زیاد یافت می شود. ارتباط زیرالنون با مسمومیت های انسانی گزارش نشده است. تولید زیرالنون و سایر توکسین های فوزاریوم توسط رطوبت زیاد و نوسانات حرارتی پائین و متوسط تقویت می شود.

اوکراتوکسین
این توکسین به وسیله گونه آسپرژیلوس اوکراسه اوس و گونه های مربوطه و نیز گونه پنی سیلیوم ویردی کاتوم و بعضی گونه های دیگر پنی سیلیوم تولید می شود.  توکسین اصلی این گروه از مایکوتوکسین ها اوکراتوکسین A می باشد که مایکوتوکسین قوی است و باعث صدماتی روی کلیه در رت ها، سگ ها و خوک ها می شود. اوکراتوکسین باعث بیماری به نام نفروپاتی خوکی در خوک ها می شود که به علت تغذیه از جوی کپک زده ایجاد می گردد. اوکراتوکسین همچنین اثر ناقص الخلقه زائی در موش، رت و همچنین جوجه داشته است.

فومونیسین ها
فومونیسین ها غالباً توسط قارچ های فوزاریوم و آلترناریا تولید می شوند و تأثیرات مخرب خود را بر روی کبد و کلیه ها می گذارد. همچنین فومونیسین ها از طریق مهار سنتز اسفنگولیپیدها در سیستم عصبی سبب تحلیل میلین می شوند. میزان سطح مجاز فومونیسین ها در طیور گوشتی 50 قسمت در میلیون و در طیور مادر و تخم گذار 15 قسمت در میلیون است.

آلکالوییدهای ارگوت
آلکالوییدهای ارگوت توسط گونه های مختلف قارچ کلاویسپس تولید می شوند که گونه های بیماریزای گیاهی به حساب می آیند. این مایکوتوکسین ها در قرون وسطی سبب بروز بیماری ارگوتیسم در انسان شده است (رازاویلار، 2001). سموم آرگوتی شامل ارگومترین، ارگوسین، ارگوتامین و کلاوین ها است و علائم ابتدا به آن شبیه قانقاریا می باشد.


 



References:

1. Razavilar, V. 2001.  Microbial pathogens in foods and epidemiology of food borne intoxication. Univercity of Tehran Iran, 6; 197-210.
2. Binder, E.M. 2007. Managing the risk of mycotoxins in modern feed production. Feed Science and Technology. 133:149-166.
3. Yiannikouris, A. and Jouany, J. P. 2002. Mycotoxins in feeds and their fate in homo and animals: a review. Animal Research. 51:81–89.
4. Jay, J .M. 2000. Modern food microbiology (5th. Ed.). London: Chapman & Hall. pp. 192, 187-195.


 

نرم افزار اندروید

 

 

اخبار،مقالات و محصولات ما

در نرم افزار اندروید ما

 

دریافت اپلیکیشن 

 

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید

 

   

   

 

 

ثبت نام در خبرنامه دام کشاورز بینالود